Haydar Ergül
.
1.El colapso del socialismo real y la reivindicación del fin de la historia
Con la caída del Muro de Berlín en noviembre de 1989, el Socialismo Real, que llevaba unos 70 años en marcha, se disolvió y desintegró. Así, la Guerra Fría o el mundo bipolar llegó a su fin y el debate sobre si el mundo fuera unipolar o más de un polo ha continuado hasta hoy. Especialmente algunos ideólogos capitalistas dicen que la historia ha llegado a su fin, que no hay otro orden mundial, que se vivirá en el capitalismo. En otras palabras, la idea de que no hay necesidad de luchar ni buscar la libertad se ha defendido diciendo que la historia ha llegado a su fin. Se vivirá bajo el capitalismo; el capitalismo no es un sistema perfecto, sí, pero no hay otro. Se ha dicho que lo que hay que hacer es regularlo un poco, nada más. En resumen, se sugiere que no hay necesidad de buscar la libertad y hay que aceptar el destino.
2. La victoria del “bloque occidental” y la pérdida de reputación del socialismo
Se ha afirmado que el bloque occidental ha ganado en la lucha de 70 años entre el sistema socialista liderado por los soviéticos y el sistema imperialista-capitalista liderado por Estados Unidos. En otras palabras, se dice que América ha ganado. Así, se ha entrado en un periodo incierto y, aunque la búsqueda continúa con la pregunta de qué ocurrirá, no se ha logrado ninguna claridad. En el socialismo real, conceptos como el marxismo-leninismo han sufrido una gran pérdida de reputación con el socialismo en favor de los oprimidos. La disolución ha llevado a esto. Sin embargo, en la época de Marx, especialmente en la experiencia de la Comuna de París de 1871, la pregunta de si era la clase o la comuna la que debía superar al Estado no encontró una respuesta definitiva. Posteriormente, la tesis de la vanguardia de la clase obrera en la transición al socialismo dio un nuevo salto con la Revolución de Octubre. Cuando se produjo la Revolución de Octubre, hubo enfoques muy diversos y se debatió si era posible o no una revolución en un solo país. Sin embargo, al final, con la Revolución Soviética se afirmó y se puso en práctica la idea de que el socialismo podía realizarse en un solo país, creando un Estado socialista, nacionalizando los medios de producción y poniéndolos bajo el control del Estado en nombre del pueblo.
3. De la Vanguardia de Clase a la Transición hacia la Comuna y Nuevas Búsquedas
Los períodos siguientes son conocidos: la Segunda Guerra Mundial y los movimientos de liberación nacional que se produjeron posteriormente, los movimientos guerrilleros, las prácticas socialistas que se extendieron por el mundo. La tesis de que el socialismo podía construirse bajo la vanguardia o la dirección ideológica de la clase obrera y que gradualmente el mundo transitaría a una fase socialista ganó amplia difusión con un prestigio considerablemente elevado. Sin embargo, en noviembre de 1989, con la caída del Muro de Berlín se produjo una situación inesperada: el sistema soviético, considerado como alternativa al capitalismo, se desintegró y desapareció, retornando al capitalismo. Con la disolución y desintegración del Socialismo Real surgió una gran crisis. Existen búsquedas, pero los movimientos socialistas en el mundo que partieron en nombre de los oprimidos y que se configuraron mayormente en torno al eje del socialismo real, se han replegado sobre sí mismos, transformándose en estructuras reactivas y marginales, desconectándose en gran medida de la sociedad.
4. La Alternativa de la Sociedad Democrática y la Comuna: El Llamado de Abdullah Öcalan
El 27 de febrero de 2025, Abdullah Öcalan realizó su histórico llamado por la paz y la sociedad democrática. Como se sabe, Öcalan es prisionero en la Isla de İmralı, ubicada en medio del Mar de Mármara. Él fue secuestrado el 15 de febrero de 1999 desde Kenia mediante un complot internacional encabezada por Estados Unidos y entregado al Estado turco. Öcalan, teórico e intelectual del Movimiento de Liberación de Kurdistán, se convirtió en pensador teórico a través de la experiencia práctica. En este artículo se abordarán principalmente los temas de clase, Estado, comuna y la superación del Estado. Se harán referencias a la cuestión de la sustitución de la clase por la comuna en la superación del Estado en el manifiesto presentado por Öcalan con su llamado del 27 de febrero.
La alternativa al Estado no es la clase, es la comuna. Según Abdullah Öcalan, la historia siempre fluye hacia la libertad. Previamente ya había publicado una serie de libros en cinco volúmenes sobre estos temas. En estos libros ha realizado análisis sobre prácticamente todos los temas que conciernen al ser humano en sus aspectos de sociedad-histórica, clase, libertad-mujer, eco-economía, modernidad democrática, nación democrática y similares. Para comprender el más reciente Manifiesto de la Sociedad Democrática, es útil consultar particularmente esta serie de libros en cinco volúmenes.
Aunque la verdad organizativo-operativa de Abdullah Öcalan comienza en 1973, la fundación del movimiento PKK y los análisis y búsquedas realizados en ese proceso son necesarios para analizar el proceso. Sin embargo, en esencia, explicó el asunto de forma refinada en su Manifiesto por una Sociedad Democrática bajo condiciones de cautiverio. Dice que el Estado puede ser superado con la Comuna, y que las estructuras sociales se cambiarán, transformarán y reestructurarán. La clase no puede hacer esto, porque el Estado en sí es clasista. Por lo tanto, ha quedado en evidencia que no se puede transitar al comunismo después de una fase de transición mediante el establecimiento de un Estado socialista de clase. Porque la clase no unifica, especialmente a la sociedad, sino que fragmenta todo. Cuando se examina la experiencia del socialismo real vivido, se observa el carácter fragmentador y corruptor de la clase. Pues se comprende que históricamente la aventura de la formación de las clases no se basó en la libertad, sino que fue, por el contrario, un proceso de esclavización. El esclavo no libera, pero puede legitimar la esclavitud.
Desde este punto de vista, la clase no es una virtud. La formación de clases no se realiza sobre la base del producto excedente como se piensa; es más tarde y solo juega un papel de fortalecimiento. Sobre la base del asesinato deliberado, comienzan a producirse la esclavitud y la formación de clases. El fenómeno llamado asesinato intencionado es obra del club de cazadores masculinos. La mujer fue derribada primero con violencia deliberada. Luego la sociedad se separó y se opuso. Con la aparición del producto excedente, el proceso se aceleró; se observa que la división en diferentes clases y sectores sociales se aumentó. Cabe señalar: la clase no une, choca y fragmenta. Se ha convertido en el terreno de la explotación y la opresión, y de ahí nacen las guerras.
De nuevo, hay crisis estructurales como la destrucción ecológica, el saqueo de la naturaleza, el feminicidio y las crisis del sistema capitalista central. El sistema capitalista o Estado capitalista es en realidad el Estado de las acumulaciones que surgieron en Sumeria y experimentaron cambios relativos. El primer Estado sistemático que surgió en Sumer fue el resultado de una violencia homicida deliberada basada en masculinidad que data de hace 30 mil años, que desintegró y esclavizó a la sociedad. Dado que la clasificación de clase se basa en esta violencia, la clase es esencialmente esclava. Por lo tanto, el esclavo es un esclavo, no libre. Por tanto, es inútil esperar la libertad de la clase esclava.
Es necesario definir la libertad aquí. ¿Quién es una persona libre? La historia de una persona libre comienza con la sociedad comunizada y continúa. Por lo tanto, es necesario buscar personas libres en una sociedad libre. La esencia de una sociedad libre y democrática es la comuna. De hecho, la comuna era un modelo social establecido localmente, basado en necesidades sociales, produciendo conjuntamente y compartiendo según sus necesidades. Por lo tanto, es unificador, no divisivo. Está entrelazado con la naturaleza y no es antinatural. Por lo tanto, no crea una crisis ecológica; el hombre no está alienado de la naturaleza, vive en ella. Su objetivo es abolir gradualmente todo tipo de propiedad (material y moral), incluida la propiedad privada. De nuevo, la comuna es un mecanismo de defensa y resistencia, el pilar de la vida.
La comuna es esencial para derrotar al Estado trascendiéndolo. La alternativa al Estado es la comuna, no la clase. Abdullah Öcalan ha explicado esto de forma muy completa. El capitalismo ha hecho que los seres humanos sean muy individualistas, egoístas, excesivamente consumidores y agresivos. El consumidor excesivo, el individuo agresivo, sirve al capitalismo. Como resultado, su sociedad estaba fragmentada y casi no quedaba algo llamado sociedad. Por eso el capitalismo es anti-sociedad. La salida es que, a medida que se comunalize, la sociedad vuelve a su propia esencia, trasciende las clases sociales y el Estado se vuelve redundante. Lo central para esto se puede lograr construyendo una comuna o una sociedad democrática según las necesidades y en nuevas condiciones.
El enfoque en la filosofía de Abdullah Öcalan es este: No definirás la existencia, reconocerás la existencia. El Estado define la existencia y la obliga a cumplir con las normas que establece. Intenta lograr su objetivo castigando por la fuerza y castigando a quienes no cumplen. De nuevo, cada individuo es un solo ser, pero también existe una sociedad a la que pertenece. Ha adquirido personalidad en la cultura de esa sociedad. Sin embargo, cada individuo también tiene diferencias y singularidades. Por eso vamos lado a lado en función de la necesidad, y la dirección básica se determina conjuntamente. De nuevo, la construcción debería llevarse a cabo con un enfoque orientado a las mujeres. Como es la primera en ser esclavizada, la primera mujer en ser liberada conduce a la sociedad libre. Todos los demás problemas sociales se resuelven sobre esta base. De nuevo, el desarrollo de la organización de las comunas a escala global se ha hecho posible. Hoy en día, el desarrollo científico y tecnológico, así como las herramientas de transporte y comunicación proporcionan comodidad. Dado que la modernidad capitalista se forma a escala global, su alternativa también debe formarse a escala global. Es posible ir más allá de las fronteras del Estado y acudir a la unidad de comunas internacionalistas. Sin duda, hay características locales: pueden hacerlo estableciendo comunas en algunos lugares. Las uniones solidarias pueden realizarse con estudios globales adecuados a las condiciones.
El Movimiento comunizante en Chiapas y el Movimiento comunizante en Kurdistán pueden influir y establecer relaciones entre sí fácilmente, incluso si están a 11.000 km de distancia. Estos pueden mejorarse aún más. De nuevo, se puede desarrollar la democracia comunal.
En resumen; el socialismo de la sociedad o comunalismo conduce a la victoria, y el socialismo estatal conduce a la derrota. La alternativa al Estado, que ha surgido en los 70 años de práctica del socialismo real, no es la clase, sino la Comuna.
*El autor es editor de Demokratik Modernite, importante revista teórica del movimiento de liberación kurda.
Imagen: Newroz-fuegos
***
Texto original (turco):
Tarihin Sonu Değil, Özgürlüğün Yeni Arayışı
Haydar Ergül
Real Sosyalizmin Çöküşü ve Tarihin Sonu İddiası
Kasım 1989’da Berlin Duvarı’nın yıkılmasıyla aşağı yukarı 70 yıldır devam eden Real Sosyalizm çözülüp dağıldı. Böylece Soğuk Savaş ya da iki kutuplu dünya sona ermiş ve dünya tek kutuplu mu yoksa birden fazla kutup mu olacak tartışmaları günümüze kadar süregelmiştir. Özellikle kapitalist ideologlardan bazıları tarihin sonu geldi, başka bir dünya düzeni yoktur, kapitalizm içerisinde yaşanacaktır. Yani tarihin sonu gelmiştir diyerek, mücadele etmeye, özgürlüğü aramaya gerek kalmamıştır görüşü savunulmuştur. Kapitalizm koşullarında yaşanacaktır; kapitalizm mükemmel bir sistem değil evet ama seçeneği de bulunmamaktadır. Yapılması gereken belki onu biraz daha düzenlemektir denilmiştir. Özcesi özgürlük arayışına gerek olmadığı, kaderine razı olma önerilmektedir.
2. “Batı Bloku”nun Zaferi ve Sosyalizmin İtibar Kaybı
Başını Sovyetlerin çektiği sosyalist sistemle, başını Amerika’nın çektiği emperyalist-kapitalist sistemin 70 yıllık mücadelesinde Batı bloku kazanmıştır iddiası ileri sürülmüştür. Yani Amerika kazanmıştır deniliyor. Böylece belirsiz bir döneme girilmiştir, ne olacağı sorusuyla arayış devam etse de bir netlik sağlanamamıştır. Real sosyalizmde Marksizm-Leninizm gibi kavramlar ezilenler adına sosyalizmle birlikte büyük bir itibar kaybına uğramıştır. Çözülme buna yol açmıştır. Gerçi Marks döneminde özellikle 1871 Paris Komünü deneyiminde devleti aşmada sınıf mı yoksa komün mü sorusu tam bir yanıtını bulamamıştır. Daha sonra sınıf öncülüğü yani işçi sınıfı öncülüğünde sosyalizme tezi Ekim Devrimi ile yeni bir sıçrama yapmıştır. Ekim Devrimi olduğunda çok yönlü ele alışlar olmuş, tek ülkede devrim olur mu olmaz mı tartışmaları sürmüştür. Ancak sonuçta Sovyet Devrimiyle sosyalizmin tek ülkede gerçekleşebileceği, sosyalist devleti kurarak üretim araçlarını kamulaştırıp devletin denetimine halk adına verilerek, sosyalizmin gerçekleşebileceği iddia edilmiş ve pratiğe geçirilmiştir.
3. Sınıf Öncülüğünden Komüne Geçiş ve Yeni Arayışlar
Sonraki dönemler bilinir: İkinci Dünya Savaşı ve sonrası gerçekleşen ulusal kurtuluş hareketleri, gerilla hareketleri, dünyaya yayılan sosyalizm pratikleri gerçekleşmiştir. İşçi sınıfı öncülüğü ya da ideolojik öncülüğünde sosyalizm kurulabileceği ve giderek dünyanın sosyalist bir evreye geçeceği tezi hayli prestiji yükselerek yaygınlık kazanmıştır. Ancak Kasım 1989’da Berlin Duvarının yıkılması beklenmeyen bir durum gerçekleşmiş ve kapitalizmin alternatifi olduğu var sayılan Sovyet sistemi dağılıp ortadan kalkmış ve kapitalizme rücu etmiştir. Reel Sosyalizmin çözülüp dağılmasıyla birlikte büyük bir bunalım ortaya çıkmıştır. Arayışlar vardır ancak ezilenler adına yola çıkan daha çok reel sosyalizm ekseninde şekillenen dünyadaki sosyalist hareketler kendi içine kapanmış, tepkisel ve marjinal yapılara dönüşerek önemli oranda toplumdan kopmuşlardır.
4. Demokratik Toplum ve Komün Alternatifi: Abdullah Öcalan’ın Çağrısı
27 Şubat 2025 Abdullah Öcalan’ın barış ve demokratik toplumun tarihi çağrısını yaptı. Bilindiği gibi Öcalan Marmara Denizinin ortasında bulunan İmralı Adasında tutsak. Abdullah Öcalan 15 Şubat 1999’da Kenya’dan başında ABD’nin bulundu uluslararası bir komplo ile kaçırılarak Türk devletinin teslim edilmiştir. Öcalan Kürt Özgürlük Hareketinin hem teorisyeni, düşünürü hem de öncü pratikçisidir. Hal böyle olunca Öcalan ideolojik düşünür ve pratik deneyle iyi bir kuramcı, kavramlaştırıcı, manifesto arayışçısı haline geldi. Özellikle tarih-toplum ve tarihin sosyolojikleştirilmesi yönleriyle açımlamayı gerektirir. Fakat bu makalenin kapsamını aşan konulardır onlar. Bu makalede daha çok sınıf, devlet, komün ve devleti aşmak konularına değinilecektir. Öcalan’ın 27 Şubat çağrısıyla ortaya koyduğu manifestoda devleti aşmada sınıf yerine komünü ikame meselesine değinmeler yapılacaktır.
Devletin alternatifi sınıf değildir, komündür. “Demokratik toplum” manifestosunda bu soruya cevap veriliyor: Abdullah Öcalan’a göre tarih hep özgürlüğe akar. Daha önceden de bu konulara ilişkin beş ciltlik kitaplar serisini yayınladı. Bu kitaplarda; tarihi-toplum, sınıf, özgürlük-kadın, eko-ekonomi, demokratik modernite, demokratik ulus ve benzeri yönleriyle insanı ilgilendiren hemen her konuda çözümleme yapmıştır. Özellikle en son Demokratik Toplum Manifestosunun anlaşılması için özellikle bu beş ciltlik kitaplar serisine bakmakta yarar vardır.
Gerçi Abdullah Öcalan’ın örgütsel-eylemsel hakikati 1973’te başlıyor; PKK hareketinin çıkışı ve o süreçte yapılan çözümlemeler, arayışlar tümüne bakmak anlaşılması anlamında gereklidir. Ancak öz itibarıyla esaret koşullarında Demokratik Toplum Manifestosunda meseleyi rafine şekilde açmıştır. Komünle devletin aşılabileceği, toplumsal yapılar değişime, dönüşmeye, yeniden yapılanmaya uğratılacağını söylemektedir. Sınıf bunu gerçekleştiremez, çünkü devletin kendisi sınıfsaldır. Dolayısıyla sınıfın sosyalist devleti kurarak bir geçiş aşamasından sonra komünizme geçilemeyeceği açığa çıkmıştır. Çünkü sınıf başta toplum olmak üzere birleştirmez, her şeyi parçalar. Yaşana reel sosyalist deneğimi incelendiğinde sınıfın parçalayıcı ve çürütücü karakteri görülmektedir. Zira tarihsel olarak sınıfların oluşum serüvenlerinin özgürlük temelinde olmadığı tersi bir köleleşme olduğu analaşılmakatadır. Köle özgürleştirmez ancak köleliği meşrulaştırabilir.
Buradan hareketle sınıf bir meziyet değildir. Sınıf oluşumu sanıldığı gibi artı ürün temelinde gerçekleşmez; o daha sonraki zamandır ve sadece güçlendirici rol oynar. Kastik katil temelinde köleleşme ve sınıf oluşumu gerçekleşmeye başlar. Kastik katil denen olgu erkek avcı kulübünün eseri olmaktadır. Kastik şiddetle önce kadın düşürüldü. Ardından toplum ayrıştırılarak karşıtlaştırıldı. Artı ürünün ortaya çıkmasında birlikte sürecin hız kazandığı; farklı sınıf ve tabakalara bölünmenin çoğaldığı görülüyor. Belirtmek lazım: Sınıf birleştirmez, çatıştırır ve parçalar. Sömürü ve baskının zemin olmuşumu ve savaşlar buradan kaynaklanır.
Yine ekolojik yıkım, doğanın talanı, cins kırımı gibi yapısal krizle merkezi kapitalist sistemin krizleri olmaktadır. Kapitalist sistem ya da kapitalist devlet aslında Sümer’de ortaya çıkan ve göreceli değişimleri yaşayan birikimlerin devleti olmaktadır. Sümer’de ortaya çıkan ilk sistematik devlet, tahmini 30 binyıl önceye dayanan erkek eksenli kastik katil şiddetinin toplumu parçalayıp köleleştirme sonucu olmaktadır. Sınıflaşma bu şiddet temelli olduğundan sınıf özünde köledir. Dolaysıyla köle köledir, özgür değildir. Hal böyle olunca köle sınıftan özgürlük beklemek beyhude olmaktadır.
Burada özgürlük tanımını yapmak lazım. Özgür insan kimdir? Özgür insan hikayesi komünleşen toplumla başlar ve devam etmektedir. Dolaysıyla özgür insanı özgür toplumda aramak gerekiyor. Özgür ve demokratik toplumun özünde komün olmaktadır. Aslında komün yerelde kurulan, toplumsal ihtiyaçları esas alan, ortak üreten ve ihtiyaca göre paylaşan bir toplumsal modeldi. O yüzden parçalayıcı değil birleştiricidir. Doğayla iç içedir ve doğa karşıtı değildir. Dolayısıyla ekolojik kriz yaratmaz; insan doğaya yabancılaşmaz içinde yaşar. Peyderpey özel mülkiyet olmak üzere her tür (maddi-manevi) mülkiyeti kaldırmayı hedefler. Yine komün bir savunma direniş mekanizmasıdır, yaşamın direğidir.
Devleti aşarak yenmek için komün esastır. Devletin alternatifi sınıf değil komündür. Abdullah Öcalan bunları çok kapsamlı açmıştır. Kapitalizm insanı çok bireycileştirmiş, bencilleştirmiş, aşırı tüketici kılmış ve saldırgan hale getirmiştir, birey. Aşırı tüketici, güdülerini esas alan birey, kapitalizme hizmet etmektedir. Bunun sonucu toplumu parçalanmış ve adeta toplum diye bir şeye bırakılmamıştır. O yüzden kapitalizm anti toplumdur. Bundan çıkış, komünleştikçe toplum kendi özüne döner, sınıfları aşar, devleti gereksizleştirilir. Bunun da püf noktası yeni koşullarda ihtiyaçlara göre komün veya demokratik toplum inşasıyla başarılabilir.
Abdullah Öcalan felsefesinde yaklaşım şudur: Varlığı tanımlamayacaksın, varlığı tanıyacaksın. Devlet varlığı tanımlar, koyduğu normlara uymaya zorlar. Uymayanları da zorla, cezalandırarak hedefini gerçekleştirmeye çalışır. Yine her bireyde tek başına bir varlıktır, ama mensubu olduğu bir toplum da vardır. O toplumun kültürü içinde kişilik kazanmıştır. Ancak her bireyin de farklılıkları, özgünlükleri vardır. Ondandır ihtiyaç temelinde yan yana gelinir, temel doğrultu birlikte belirlenir. Yine inşa kadın eksenli gerçekleştirilmesi gereklidir. İlk köleleştirilen kadın olduğundan ilk özgürleşen kadın özgürleşen topluma götürür. Diğer tüm toplumsal problemler bu temelde çözümlerine kavuşur. Yine komün örgütlenmesinin küresel çapta geliştirilmesi imkan dahiline girmiştir. Günümüzde bilim ve teknolojik gelişme, ulaşım ve iletişim araçları kolaylıklar sağlamaktadır. Kapitalist modernite küresel çapta oluştuğuna göre alternatifi de küresel çapta oluşmak durumundadır. Devlet sınırları aşılarak enternasyonalist komün birliklerine gidilebilir. Kuşkusuz yerel özellikler vardır: Onlar yerlerde komünler kurarak gerçekleştirebilir. Koşullara uygun küresel çapta da çalışmalarla dayanışma birlikleri gerçekleştirilebilir.
Meksika’daki Çapas Komünist Hareketiyle Kürdistan’daki Komünalist Hareket birbirlerine 11.000 km uzakta olsan da çok rahat birbirlerine etkileyebiliyorlar, ilişki kurabiliyorlar. Bunlar daha da geliştirilebilir. Yine komünal demokrasi geliştirilebilir.
Sonuç olarak; toplumcu sosyalizm veya komünalizm zafere devletçi sosyalizm yenilgiye götürür. 70 yıllık reel sosyalizm pratiğinde açığa çıkan devletin alternatifi sınıf değil, komündür.
